Gwna O nas Nasz patron
Błąd
  • XML Parsing Error at 1:85. Error 9: Invalid character

Menu

Nasz Patron

Andrzej Czudek

Andrzej Czudek (ur. 5 stycznia 1901 r. w Marklowicach na lsku Cieszyskim- zm. 16 wrzenia 1968 r. w Oberhausen w Bawarii, w wczesnej Niemieckiej Republice Federalnej). Lenik, przyrodnik, nauczyciel, urzdnik administracji pastwowej i dziaacz ochrony przyrody.


Jego rodzicami byli Jan Czudek i Katarzyna z domu Matloch. Ukoczy w Cieszynie szko powszechn, a nastpnie Wysz Szko Realn. Jeszcze w czasie nauki suy jako ochotnik w 10. Puku Piechoty Ziemi lskiej (od 22 stycznia do 29 maja 1919 r.) i wzi udzia w pierwszym powstaniu lskim, a w latach 1920-1921 czynnie zajmowa si prac plebiscytow. W 1920 r. zda egzamin dojrzaoci, po czym podj studia w Wydziale Lenym Akademii Ziemiaskiej (Hochschule fr Bodenkultur) w Wiedniu, gdzie nalea do Stowarzyszenia Akademikw Polakw "Ognisko". Po dwch latach postanowi kontynuowa studia na polskiej uczelni i przenis si na Wydzia Lasowy Politechniki Lwowskiej. W trakcie studiw we Lwowie nalea do Stowarzyszenia Polakw-lzakw "Znicz".

Po uzyskaniu w 1925 r. absolutorium podj prac nauczyciela w gimnazjum im. Stanisawa Staszica w Rudzie lskiej, gdzie krtko peni te funkcj dyrektora szkoy. W 1926 r. wraz z innymi nauczycielami szkoy zaoy (z pomoc profesora Wadysawa Szafera) Komitet Ochrony Przyrody na obszar Grnego lska, a pniej w tyme gimnazjum zaoy druyn harcersk.

W 1929 r. opublikowa (nakadem Pastwowej Rady Ochrony Przyrody) bardzo wan w jego caym dorobku prac pt. "Osobliwoci i zabytki przyrody wojewdztwa lskiego". By to pierwszy w historii polski systematyczny wykaz godnych ochrony gatunkw, obiektw przyrodniczych i obszarw na Grnym lsku.

Jak wikszo wczesnych mieszkacw lska Cieszyskiego, Andrzej Czudek z urodzenia i wychowania by ewangelikiem. enic si w 1926 r. w Ktach z katoliczk, Aniel Kalet, przeszed na wiar katolick. Czudkowie mieli picioro dzieci - cz z nich bya chrzczona "podwjnie" - ewangelicko i katolicko.

W 1929 r. zda na Politechnice Lwowskiej egzamin dyplomowy uzyskujc tytu inyniera lenictwa i z dniem 16 grudnia tego roku podj prac w biurze Konserwatora Okrgowego przy lskim Urzdzie Wojewdzkim, gdzie prowadzi referat ochrony przyrody. Od 1 stycznia 1932 r. by czonkiem Pastwowej Rady Ochrony Przyrody, a w poowie tego roku zda z bardzo dobrym wynikiem egzamin urzdniczy pierwszej kategorii w pastwowej subie administracyjnej. Na wniosek dr Mariana Koczwary tematem czci pisemnej tego egzaminu bya "Ochrona przyrody na lsku od czasw stworzenia Urzdu Konserwatorskiego". W tym czasie Czudek by rwnie czonkiem polskiego oddziau dziaajcego do dzi Midzynarodowego Towarzystwa Ochrony ubra oraz jednym z projektodawcw rezerwatu przyrody na Baraniej Grze w Beskidzie lskim.

Od 1933 r. uczestniczy jako protokolant w posiedzeniach Rady Muzealnej Muzeum lskiego. W 1938 r. awansowa w tej instytucji na stanowisko asystenta, a 1 stycznia 1939 r. zosta mianowany kustoszem Muzeum lskiego. W tym samym roku obroni na Uniwersytecie Jagielloskim w Krakowie prac doktorsk, ktrej tematem by wpyw zanieczyszcze rodowiska na flor lska.

Po wybuchu II wojny wiatowej jako lzak podpisa niemieck list narodowociow (tzw. Volkslist). Okres okupacji spdzi w Niepoomicach, pracujc jako leniczy i nadleniczy tamtejszych lasw, a nastpnie w Krakowie, penic funkcj naczelnika wydziau lasw w Urzdzie Generalnego Gubernatora. W tym czasie, wykorzystujc swe stanowisko, stara si chroni w miar moliwoci podlege mu lasy od rabunkowej gospodarki czasu wojny. Ratowa rwnie ludzi zagroonych przez hitlerowsk administracj, w tym wielu ydw.

Po 1945 r. y w Polsce w staym zagroeniu jako przedwojenny sanacyjny urzdnik i jednoczenie pracownik okupacyjnej administracji niemieckiej. W 1948 r., dziki pomocy przedwojennych kolegw przyrodnikw i ludzi, ktrym pomaga w czasie wojny, wyjecha do Austrii, a nastpnie do Szwajcarii, by w kocu osi w Bawarii w Niemczech. Pracowa tam jako lenik, prowadzc jednoczenie dziaalno naukow i wydawnicz. Zmar nie widzc ju nigdy Polski ani pozostawionej tu rodziny.

Najwaniejsze publikacje:
Ostatnie ubry biaowieskie w lasach pszczyskich (1929);
O rzekomym wymieraniu ubra (1929);
O wpywie szkodliwych dymw i gazw na rolinno (1929);
Guszec w lasach lskich (1929);
Osobliwoci i zabytki przyrody Wojewdztwa lskiego (1929);
Drzewa Sobieskiego na lsku (1933);
Rozwj i przyszo ubrw lskich (1934);
Bocian biay w wojewdztwie lskim (1935);
Stan i potrzeby nauki polskiej o lsku w zakresie zoologii (1936);
Ochrona przyrody w wojewdztwie lskim (1938).

Bibliografia
Golec Jzef, Bojda Stefania: Sownik biograficzny Ziemi Cieszyskiej t. 2, Cieszyn 1995, s. 41;
Syniawa Mirosaw: Andrzej Czudek. Skazany na zapomnienie. W: "Przyroda Grnego lska" nr 50, zima 2007, s. 14-15.

rodo: Wikipedia

 

Strona powstala dzieki wsparciu finansowemu
Narodowego Funduszu Ochrony Srodowiska
oraz Funduszu Partnerstwa